www.jemagalles.nl

Beroemde Nederlanders

^ < >

Louis Bolk

De vraag naar het ontstaan van de mens

Louis Bolk had op zijn vakgebied een brede, of misschien juister gezegd een wisselende belangstelling. Een rode draad in zijn werk was de vraag naar het ontstaan van de mens. Je kunt het dan hebben over de verschijnselen van de evolutie: reeksen fossielen, vormverwantschap tussen verschillende diersoorten, mutaties, uitgestorven dieren. Interessant is ook de ontwikkeling van embryo tot volwassen individu. Daarbij blijkt elk dier de voorafgaande stadia uit de evolutie als het ware in korte tijd nog eens door te maken.

Een menselijk embryo heeft bijvoorbeeld een tijd lang kieuwspleten. Bij de vissen groeien die uit tot kieuwen. Bij de mens verdwijnen ze weer. Dat verschijnsel wordt wel de biogenetische grondwet van Heackel genoemd: de ontwikkeling van het embryo herhaalt in het kort de ontwikkeling van de soort. Het is een opvatting die niet tot in alle details vol te houden is, maar de overeenkomsten zijn frappant.

De darwinistische verklaringen voor de evolutie (door toevallige veranderingen ontstaat er variatie, in de strijd om het bestaan overleven de best aangepasten) zijn niet voor iedereen bevredigend. 'Je denkt toch niet dat ik geloof dat ik door toeval hier ben!', zei eens iemand in een gesprek over de evolutie. Louis Bolk had een zeer uitgesproken mening over het darwinisme. 'Want nooit of te nimmer zou die strijd in den vorm waarin hij werkelijk in de natuur gestreden wordt, de menschheid tot moreel inzicht, tot zedelijk bewustzijn hebben kunnen voeren ... als drijfkracht voor de hooger ontwikkeling der menschheid, heeft dan ook voor mij de strijd om het bestaan niet de minste beteekenis.' (uit: Hersenen en cultuur.)

Bolk was in de eerste plaats een waarnemer. Hij verbaasde zich erover dat de mens -die toch uit de dieren voortgekomen zou zijn- zich zoveel langzamer ontwikkelde dan de andere zoogdieren. 'Er bestaat geen tweede (zoogdier) dat pas na zo lange tijd na de geboorte volwassen is', schreef hij in Das Problem der Menschwerdung. Tegelijkertijd zag hij hoe de verschillende diersoorten een duidelijke reeks vormden die als beeld de evolutiegedachte volledig ondersteunde. De plaats van de mens in dat geheel bleef voor hem lange tijd een raadsel.
>


^ < >

tekst, concept en werkwijze: Luc Ambagts
Beroemde Nederlanders