www.jemagalles.nl

Beroemde Nederlanders

^ < >

Louis Bolk

De menschwording lag besloten in het oerorganisme

Als hoogleraar in de anatomie besteedde hij veel tijd aan het onderzoek van menselijke en dierlijke lichamen. Na de verhuizing van het ontleedkundig laboratorium in 1909 naar een nieuw gebouw aan de Mauritskade had hij de beschikking over een grote sectiezaal en voor het uitstallen van de modellen en preparaten een museumzaal die alom bewonderd werd. (Een deel van de collectie is nu ondergebracht bij Museum Vrolik bij het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam.)

Voor de bouw van het nieuwe laboratorium waren de graven van de voormalige Ooster Begraafplaats geruimd. De botten werden aan Bolk voor onderzoek ter beschikking gesteld. Dat gaf hem de mogelijkheid de bouw van het skelet uitvoerig te bestuderen. Bizar was het bezoek dat hij eens kreeg van een bultenaar die zijn bochel te koop aan kwam bieden. 'En Professor, is hij groot genoeg? Mijn hele leven hebben ze me uitgelachen en ik heb gedacht, lachen jullie maar. Ik ga later van dat ongemak nog een aardige rente trekken.' Bolk moest hem teleurstellen.

De impasse waarin Bolk verkeerde ten aanzien van de vraag naar de plaats van de mens in de evolutie kwam tot een ontknoping toen men hem een chimpansee-foetus van ongeveer zeven maanden oud stuurde. De moeder was verongelukt. Het was een kaal wezentje met alleen wat haar op het hoofd. Het had een duidelijk voorhoofd en een duidelijke kin. Bolk zag wat er te zien was. De aap maakte in zijn foetale ontwikkeling een 'mensenstadium' door. 'Hij moest tegen zichzelf zeggen: het is nu duidelijk dat de diersoorten weliswaar een reeks vertonen, doch niet uit elkaar zijn ontstaan. Ze zijn achtereenvolgens afgetwijgd van een zich naast de dieren ontwikkelende vorm, die later de mens zou worden.' (L.F.C. Mees, Herinneringen aan Louis Bolk)

Bolk werkte deze gedachte uit in zijn foetalisatie theorie. De kerngedachte daarvan was dat de mens op te vatten is als een wezen dat zich in zijn ontwikkeling terughoudt, als het ware een foetus blijft, niet doorgroeit tot een aan de omstandigheden gebonden gespecialiseerd dier. 'In zijn uiterste consequentie toegepast moet dit standpunt voeren tot de meening dat in het laagste, of laat ik het maar aanduiden als oer-organisme, reeds de noodzakelijkheid besloten lag der menschwording, die met even groote zekerheid in den loop der tijden daaruit volgen moest, als uit een bevruchte dierlijke eicel een volwassen dier als eindstadium van den ontwikkelingsgang ontstaat. Dat klinkt mystiek maar geeft mij toch meer bevrediging dan de consequente toepassing van de selectie- of aanpassings-theorie, als eenig leidend beginsel der evolutie, waarbij ten slotte de menschwording een louter spel van het toeval geweest is.' (Hersenen en cultuur).
>


^ < >

tekst, concept en werkwijze: Luc Ambagts
Beroemde Nederlanders