Charley Toorop, de schilderes van het zwijgen
De stijl
Kenmerkend voor de stijl van Charley Toorop zijn de grote, haast starende
ogen in de gezichten die ze schilderde. Bij een portret begon ze ook altijd
met een van de ogen. Daaromheen bouwde ze het gezicht op dat vaak groter werd
dan de oorspronkelijke bedoeling was. Kijken was belangrijk voor haar.
Kreunend kon ze iets in zich opnemen, alsof ze vantevoren de moeite voelde
die het zou kosten om weer te geven wat ze zag. Ze schilderde vaak lang aan
een doek. De gewoonte om achter op het doek aan te geven wanneer ze het klaar
dacht te hebben maakte het meer dan eens noodzakelijk het jaartal te
veranderen.
Het is niet gemakkelijk om haar in een bepaalde stroming in te
delen. Hoewel haar werk het handschrift van de tijd waarin het is ontstaan
verraadt ontwikkelde ze een geheel eigen stijl. Ze schilderde realistisch op
een gevormde, harde manier waardoor de voorwerpen en de mensen geïsoleerd
kwamen te staan zodat ze tot symbool konden worden.
Bijvoorbeeld het schilderij 'Boeren' (1930). Vijf boeren op een rij. De gezichten op gelijke
hoogte en gedeeltelijk achter elkaar. Niet de ruimtewerking, maar de
overlapping van de gezichten suggereert dat ze in een v-vorm opgesteld zijn. De
schuine lijnen van een schoffel en een zeis, dwars voor de gezichten langs,
versterken die vorm. De sfeer is er een van onverzettelijke kracht. Als
proletarische omvorming van een Romeins legioen staan de Zeeuwse boeren daar.
Het doek hing op de internationale tentoonstelling 'Socialistische kunst
Heden' die mede door Charley in het Stedelijk Museum in Amsterdam
georganiseerd was. 'Niet socialistisch, maar communistisch is deze tentoonstelling
en het zou eerlijker en waardiger geweest zijn dit ook openlijk te zeggen,'
reageerde de (socialistische!) pers.
Een aparte plaats neemt haar vroege werk in waarin ze een toverachtige
lichtwerking oproept en onder invloed van de theosofische kring in Domburg
een aura-achtige straling rond de kinderportretjes schilderde.
>
|